Drie knoppen voor stabielere bloedglucosewaarden

Q: Manier 1: timing van je insuline

De meeste kortwerkende insuline of bolusinsuline werkt het krachtigst 1 tot 3 uur na het toedienen. Dat noemen we de piekfase. Er is dan veel actieve insuline in je lichaam. Ga je in de piekfase sporten of bewegen, dan heb je een grotere kans op een hypo, met name bij duursport. Als je het zo kan plannen, is het dus beter om 3 uur of langer na je laatste maaltijdinsuline of bolusinsuline te gaan sporten of bewegen. De insuline is dan nog niet uitgewerkt, maar de kans op een hypo wordt wel kleiner. Je kan ook ’s ochtends voor je ontbijt gaan sporten of bewegen. Let op: verdiep je in de specifieke werking van het soort insuline dat jij gebruikt. Als je weet wanneer de insuline in de begin-, piek- en eindfase is, kun je hier beter rekening mee houden.

Q: Manier 2: verlaag je maaltijdinsuline of bolusinsuline

Het is misschien niet altijd mogelijk om het sporten of bewegen te timen buiten je maaltijden om. Als je binnen 3 uur na een maaltijd gaat sporten of bewegen, kun je je maaltijdinsuline of bolusinsuline verlagen. Dit zorgt ervoor dat je minder actieve insuline je lichaam hebt wanneer je begint. Met hoeveel procent je moet verlagen, hangt af van welke soort sport je gaat doen en van de duur en de intensiteit van je activiteit. Duursport en lange, zware trainingen vereisen meestal een grotere verlaging dan krachtsport. Dit is iets wat je zelf moet uitproberen. Krijg je een hypo? Dan kun je de volgende keer nog wat minder insuline toedienen.

Q: Manier 3: verlaag je langwerkende of basale insuline

Je langwerkende of basale insuline is ook onderdeel van de hoeveelheid actieve insuline in je lichaam. Bij lange en intensieve sportsessies kun je ook je langwerkende of basale insuline verlagen. Dit geldt vooral voor lange duursporten, zoals wandel- en fietstochten. Met een insulinepomp: je kunt 1 tot 1,5 uur voor je begint je basale snelheid verlagen. Bij een hybride closed loop systeem (HCL systeem; insulinepomp en -sensor die met elkaar kunnen 'praten') vooraf de sport- of activiteitenmodus aanzetten. Meestal verhoogt deze modus tijdelijk je streefwaarden en/of zorgt het dat je pomp minder grote automatische insulinecorrecties geeft. Verdiep je in de werking van jouw systeem en onthoud dat het systeem niet alles kan opvangen of soms vertraagd reageert. Het is ook mogelijk om je pomp te pauzeren of af te koppelen. Dan krijg je even helemaal geen insuline. Let wel op dat je dit niet te lang doet, anders kom je in een hyper of heb je op een bepaald moment helemaal geen actieve insuline meer in je lichaam. Overleg dit eerst met je zorgverlener. Met een insulinepen: gebruikers van een insulinepen kunnen de avond voor een lange en zware activiteit de langwerkende insuline wat verlagen. Dit is vaak alleen nodig bij echt lange duursporten. Overleg ook hierbij altijd eerst met je zorgverlener voordat je aanpassingen doet.

Veilig sportplezier met type 1 diabetes: dat kan!

Het is belangrijk om te beginnen met het stellen van de juiste vragen. Weet je de antwoorden? Dan kan je gaan draaien aan de knoppen.

Een goede voorbereiding is belangrijk voor het sporten en bewegen met type 1 diabetes. In die voorbereiding heb je zelf de regie. Je kunt het zien als een soort cockpit. Binnen die cockpit heb je drie factoren die je zelf kunt bedienen, die je als een soort knoppen kunt zien waar je aan kunt draaien. De drie knoppen zijn: de activiteit, actieve insuline en voeding. Als je begrijpt hoe deze knoppen werken, wordt het sporten en bewegen makkelijker en leuker.

Duursport: denk aan wandelen, hardlopen of fietsen. Duursporten laten je bloedglucosewaarde meestal dalen.
Krachtsport: denk aan gewichtheffen, sprinten of intervaltraining. Deze sporten kunnen je bloedglucosewaarde tijdelijk verhogen.
Combinatiesport: denk aan voetbal, hockey of tennis. Bij deze sporten kan je bloedglucosewaarde zowel stijgen als dalen.

Je kunt verschillende activiteiten uitproberen om te zien wat je leuk vindt en wat het effect is op je bloedglucosewaarden. Als je bijvoorbeeld snel een hypo (te lage bloedglucosewaarde) krijgt, kan het helpen om je meer te richten op kracht- of combinatiesporten.

Voor sommige mensen werkt het ook om eerst krachtoefeningen te doen voordat je duursport doet. Of om na het duursporten een korte sprint te trekken. Beide opties kunnen helpen om een hypo te voorkomen. Maar let op: dit is niet voor iedereen een oplossing en kan in sommige gevallen gevaarlijk zijn, bijvoorbeeld wanneer je bloedglucosewaarde al redelijk laag is. Overleg dus eerst goed met je zorgverlener voordat je dit probeert.

Wat is actieve insuline?

Actieve insuline is de totale hoeveelheid langwerkende of basale insuline én kortwerkende of bolusinsuline die in je lichaam werkzaam is. Het wordt ook wel Insulin on Board (IOB) genoemd. Sporten of bewegen met te veel actieve insuline vergroot de kans op een hypo, zeker bij duursport. Aan de andere kant is sporten zonder actieve insuline erg gevaarlijk. Let op: overleg altijd met je zorgverlener voordat je aanpassingen doet. Dit geldt voor alle onderstaande manieren voor het beheren van je actieve insuline. Hieronder vertellen we je meer over de verschillende manieren waarop je actieve insuline kunt beheren.

Knop actieve insuline

Manier 1: timing van je insuline

Manier 2: verlaag je maaltijdinsuline of bolusinsuline

Manier 3: verlaag je langwerkende of basale insuline

Voeding geeft je de energie om te sporten en helpt je, samen met insuline, om je bloedglucosewaarden stabiel te houden. Zo kunnen koolhydraten, maar ook vetten en eiwitten, je bloedglucosewaarde laten stijgen. Er zijn twee verschillende soorten koolhydraten. Langzame koolhydraten zorgen voor een langzame stijging van je bloedglucosewaarde, en snelle koolhydraten voor een snelle stijging. Soms heb je extra (snelle) koolhydraten nodig om je bloedglucosewaarde stabiel te houden. Of en hoeveel extra koolhydraten je nodig hebt bij het sporten en bewegen, hangt af van de volgende dingen:

Het soort activiteit
Hoe lang en hoe zwaar je beweegt
Je bloedglucosewaarde voordat je begint
Je bloedglucosewaarde tijdens je activiteit
(Het beheer van) je actieve insuline

Let op: Als je een hybride closed loop systeem hebt, is het extra belangrijk om per keer kleine beetjes koolhydraten te nemen en het goed uit te spreiden over de periode dat je aan het sporten bent. Als je te veel in een korte tijd neemt, stijgt je bloedglucosewaarde snel en kan je insulinepomp automatisch reageren alsof je een hyper krijgt. Je krijgt dan veel actieve insuline, waardoor de kans op een hypo groter wordt.

Bij duursporten en lange, intensieve activiteiten heb je soms extra koolhydraten nodig vóór en tijdens het sporten. Naast dat ze je energie geven, kun je ook extra koolhydraten nodig hebben om je bloedglucosewaarde stabiel te houden. Dit is vooral het geval wanneer je bloedglucosewaarde laag is of daalt (bijvoorbeeld bij duursporten), of als je veel actieve insuline in je lichaam hebt. Bij kracht- of combinatiesporten zijn extra koolhydraten minder vaak nodig. Wees in elk geval voorzichtig en neem niet te veel in een keer. Houd goed in de gaten welk effect de koolhydraten hebben op je bloedglucosewaarden.

Na het sporten of bewegen kan je bloedglucosewaarde dalen, omdat je lichaam dan gevoeliger is voor insuline. Koolhydraten en eiwitten eten na het sporten kan helpen om een hypo te voorkomen, ook tijdens het slapen. Nu je de drie knoppen kent waaraan je kunt draaien, kun je jouw sport- of beweegplan maken!

Maak een sport- en beweegplan

Voor persoonlijke begeleiding bij glucosemanagement en sportprestaties kun je terecht bij Wesley van Gils, gespecialiseerd in glucoseregulatie en voeding rondom sport bij diabetes. Of je net begint met bewegen of op topsportniveau presteert: je krijgt de diepgaande, persoonlijke begeleiding die bij jouw situatie past.

Wesley