De (wed)strijd die niemand ziet

Door Bas van de Goor

Afgelopen weken waren genieten voor sportliefhebbers. Er waren veel mooie wedstrijden; van atletiek, hockey, roeien tot judo en de start van een voetbalcompetitie. Als sportliefhebber geniet ik daar nog altijd van. Sport lijkt soms verrassend veel op het dagelijks leven. Want van trainen, samenwerken, door diepe dalen gaan, leren, doorzetten en doorgaan zijn zaken die we allemaal wel tegenkomen. De gelijkenissen tussen sport en diabetes maak ik ook vaak. Het wordt ook vaak gezegd dat diabetes topsport is. Ik weet niet of dat helemaal klopt, maar er zijn zeker wel overeenkomsten. Je bent er zeker dagelijks mee bezig en het vraagt veel van je. Belangrijkste verschil is dat je niet hoeft te winnen. Je mag zelf bepalen wat een goed resultaat is. Ik neem je graag even mee in wat het leven met diabetes betekent en hoe je er toch veel van kan maken.

Op een dag maken we heel veel afwegingen; van kledingkeuze, wat we eten, welke weg we nemen etc. Voor iemand met diabetes komt daar nog meer bij. Want waar iemand zonder diabetes nauwelijks hoeft na te denken over zijn bloedsuiker, neemt iemand met type 1 diabetes gemiddeld 180 extra gezondheidsbeslissingen per dag. Elke maaltijd, wandeling, sportactiviteit of nacht brengt keuzes met zich mee. En de keuzes zijn veelal onzichtbaar.

Nog voordat ik uit bed stap, denk ik erover na. Wat doet mijn glucosewaarde? Wat ga ik vandaag doen en eten? Heb ik straks een vergadering? Ga ik bewegen? Hoe reageert mijn lichaam daarop? Heb ik genoeg insuline bij me? Wanneer moet ik mijn sensor vervangen? Voor veel mensen is dat dagelijkse realiteit. Niet af en toe. Elke dag opnieuw. Ik noem het weleens een wedstrijd die niemand ziet.

Meer dan een waarde

Toen ik zelf de diagnose type 1 diabetes kreeg, had ik geen idee hoeveel impact dat zou hebben op de kleine keuzes van elke dag. Natuurlijk leer je wat insuline doet. Je leert meten. Je leert koolhydraten tellen. Maar wat je vooral leert, is dat je voortdurend moet afstemmen. Op je lichaam. Op je omgeving. Op de dingen die je wilt doen. Diabetes neemt nooit een vrije dag. Helaas.

In mijn vrije tijd beweeg ik graag. Gewoon omdat ik er mee ben opgegroeid maar uiteindelijk heb ervaren dat het een enorm positief effect heeft op mijn bloedglucosewaarden. En dat is soms een nog grotere puzzel. Want ik hoor vaak van mensen met diabetes dat ze weten dat bewegen goed voor hen is. Dat is het probleem niet. Het probleem is wat er daarna komt. Want bewegen met diabetes vraagt voorbereiding. Wat gebeurt er met mijn glucose tijdens het sporten? Moet ik minder insuline nemen? Moet ik iets eten voordat ik begin? Wat als ik tijdens het sporten een hypo krijg? Wat als mijn waardes ineens stijgen? Dat zijn geen gekke vragen. Sterker nog: ze zijn heel begrijpelijk. Ik heb ze ook nog steeds. Want hoe goed je je eigen lichaam ook leert kennen, diabetes blijft soms verrassingen in petto hebben. Als bewegen zoveel vragen en ‘gevaren’ oproept, waarom is het dan goed?

Omdat ik zelf heb ervaren wat het oplevert. Bewegen maakt je lichaam sterker. Maar misschien nog belangrijker: het geeft vertrouwen. Je leert je lichaam nog beter kennen. Je leer signalen herkennen.

En je ontdekt wat werkt voor jou. Natuurlijk gaat dat niet altijd (even) goed. Er zijn trainingen die anders lopen dan gepland. Waardes die je verrassen. Momenten waarop je achteraf denkt: dat had ik anders moeten aanpakken. Maar juist daardoor leer je. Niet doordat alles perfect gaat. Maar doordat je ervaring opdoet. Stap voor stap.

Wanneer we over diabetes praten, gaat het vaak over HbA1c en Time in Range. Begrijpelijk, want het zijn belangrijke graadmeters voor gezondheid. Maar soms vraag ik mij af of we daarmee niet te veel naar een paar getallen kijken en te weinig naar het grotere geheel. Want wat zegt een perfecte Time in Range als iemand nauwelijks beweegt, slecht slaapt of veel stress ervaart? En andersom: wat betekent een iets hogere waarde als iemand actief leeft, niet rookt, verstandig met alcohol omgaat en wekelijks sport? Gezondheid is meer dan een score op een scherm. Het gaat ook over fitheid, energie, mentale veerkracht en kwaliteit van leven. Juist daarom geloof ik zo sterk in bewegen. En vooral wat er na het sporten gebeurt. Want bewegen heeft nog langer effect op je diabetes dan tijdens de activiteit zelf. Als je de puzzel met je diabetes kan leggen, kan sporten en bewegen ervoor zorgen dat je je diabetes beter kan regelen. En zo je waardes tijdens de dagen beter zijn omdat je insuline beter gaat werken. En op termijn helpt dat. Om erger te voorkomen.

Je hoeft het niet alleen te doen

Wat mij altijd raakt tijdens activiteiten van onze foundation, is hoe snel mensen elkaar begrijpen. Soms zijn een paar woorden genoeg. Een deelnemer die vertelt over een lastige training. Een ouder die zich zorgen maakt over zijn kind. Iemand die voor het eerst een sport probeert. Dan ontstaat er herkenning. Geen medelijden. Geen grote oplossingen. Gewoon het besef: jij kent dit ook. Dat maakt een enorm verschil. Want diabetes kan je soms het gevoel geven dat je er alleen voor staat. Terwijl juist contact met anderen vaak laat zien dat je deel bent van een veel grotere groep mensen die dezelfde uitdagingen kennen.

Meer vrijheid door beweging

Wat mij betreft gaat bewegen uiteindelijk niet over prestaties. Het gaat over vrijheid. Over ontdekken wat jouw lichaam kan. Over vertrouwen krijgen in jezelf. Over ervaren dat diabetes niet alles bepaalt. Dat betekent niet dat diabetes verdwijnt en dat het altijd makkelijk is. Maar het betekent wel dat je mogelijkheden groter kunnen zijn dan je soms denkt. Dat heb ik zelf ervaren. En dat zie ik al twintig jaar terug bij de mensen die we ontmoeten. Leven met diabetes vraagt dagelijks aandacht. Dat zal niet veranderen. Maar wat wél kan veranderen, is hoe je ermee omgaat. Hoeveel vertrouwen je hebt.

En misschien is dat wel het mooiste wat bewegen kan doen. Om te laten zien dat het juist geen wedstrijd hoeft te zijn en dat je het zeker niet alleen hoeft te doen.