Zelfmanagement
Heb je een vraag? Stel hem nu
Home / Diabetes / Zelfmanagement

Zelfmanagement

‘Zelf veranderen genereert energie bij anderen’

Als iemand die de magie van het winnen van Olympisch goud heeft mogen voelen, is het voor de hand liggend om telkens raakvlakken te zoeken met de sport. Maar dan wel tastbare en geen gezochte dwarsverbanden, meent Bas van de Goor, in het kader van zelfmanagement.

 ,,Hoe goed wil je worden als sporter? En hoe goed wil je ingesteld zijn als mens met diabetes? Bij sport ben je zelf voor een groot deel verantwoordelijk voor hoe goed je uiteindelijk wordt. En bij diabetes ben je zelf verantwoordelijk voor hoe goed je bent ingesteld. Ondanks dat heel veel mensen zich daar mee ‘bemoeien’, ben jij de enige die de beslissingen neemt. Bij het sporten betekent het dat je ook een soort van favoriete trainer hebt, iemand die het beste bij je je past. Als mens met diabetes heb je een arts of internist die goed bij je past.”

Bas-van-de-Goor_diabetes-sport_BvdGF_zelfmanagement

,,Dat gaat ook andersom op. Als je iemand treft in de sport die als trainer niet zo goed bij je past, kun je dat als excuus opvoeren, maar daar ga je niet beter van spelen. Daar ben je zelf verantwoordelijk voor. Ik heb trainers meegemaakt die autoritair waren of me aanspraken op mijn inzet, dat ik beter m’n best moest doen. Dat voelde voor mij als een vernedering. Ik trap het gas altijd vol in, maar ik kan dingen uiteraard wel verkeerd doen. Een coach moet me daar op wijzen en het stuur rechttrekken, zoals dat bij diabetes soms ook nodig is, door de diabetesverpleegkundige.”

,,Ik speelde samen met Jan Posthuma, hij was van grote voorbeeld en ik kon van hem op de training meer leren dan dat de trainer mij ooit kon bijbrengen. Na de diagnose van diabetes en vier dagen opname in het ziekenhuis kwam er een andere oud-volleyballer met diabetes type 1 langs om koffie te drinken en hij leerde me er heel veel over. Het maakt dus niet uit op welk niveau het gebeurt.”

,,De trainer heeft eindverantwoordelijkheid voor het team, de internist heeft dat voor jou, dat het goed met je gaat. Maar wat houdt ‘goed gaan’ precies in? Dat je een Hba1c-waarde van 6 of 8 hebt? Dat is afhankelijk van de persoon. De overheid wil dat iedereen als het ware langs dezelfde zorgmeetlat wordt gelegd. Maar dat is niet realistisch. Toen Toon Gerbrands na het door ons in 1996 behaalde Olympisch goud het bondscoachschap van Joop Alberda overnam, waren zijn eerste woorden: ‘wat ik ga doen, is flink discrimineren’. Dat heeft een negatieve ondertoon, maar hij bedoelde: ik geef training op maat. Dat wat bij elke speler of linie past. Bij diabetes is het ook een kwestie van zorg op maat. Je kunt niet iedereen volgens één protocol behandelen.”

,,Vanuit de overheid en patiëntenorganisaties wil men zelfmanagement stimuleren. Door mensen met diabetes meer bewust te maken van hoe zij om kunnen gaan met hun ziekte, de patiënt als het ware naast de arts aan het stuur te zetten. Dat vergt arbeid van twee kanten. De zorgverlener zal de patiënt moeten aanspreken op het nemen van verantwoordelijkheid, actie ondernemen en meedoen. Andersom, moet de zorgprofessional niet alleen zijn of haar verhaal vertellen, maar ook inzicht krijgen in de persoon die hij of zij tegenover zich heeft, om daar het zorgplan goed op aan te kunnen sluiten. Gedeelde motivatie werkt het beste.”

Hoe beweegt een arts de man of vrouw tegenover zich bijvoorbeeld tot bewegen? ,,Om simpelweg iets neer te leggen, dat de patiënt het beter zó of zó kan doen, dat spreekt dan niet echt aan. Maar als aan een wat ouder persoon met type 2 wordt verteld dat een bepaalde leefstijl gezonder is en het vooral zorgt dat hij of zij over vijf jaar nóg met z’n kleinkind kan fietsen, dan wordt het anders. Als dat het beeld is waarvoor je het doet, dan doe je het vanwege meer dan alleen je gezondheid.

,,Met de Bas van de Goor Foundation bleken wij tijdens onze evenementen al jaren bezig te zijn met zelfmanagement. Wij zijn een gids voor mensen met diabetes. De kern van zelfmanagement ligt gelegen in dat je de sleutel tot verandering zelf in handen hebt. Ik heb als volleyballer in veel teams gespeeld en in al die jaren ging het soms niet zoals het behoorde te gaan. Dat gebeurde ook in de allerbeste teams, met de allerbeste spelers. Het lijkt iets ongrijpbaars: iedereen doet z’n ding zoals gewoonlijk en toch werkt het niet. Dan kijk je elkaar aan, denkend dat de ander de kar wel gaat trekken…”

,,De ervaring uit de sport leert me dan: iedereen gaat terug naar zichzelf en geeft honderd procent. Met die instelling geef je nog altijd de grootste bijdrage aan het team. En het is de enige manier om het tij te keren. Ik zie parallellen met de zorg. Als het niet loopt zoals het zou moeten gaan, iedereen naar elkaar kijkt, is er uiteindelijk één iemand die het kan veranderen: dat ben je zelf. Dat geldt voor de arts, de patiënt, de verpleegkundige, iedereen moet zelf proberen het maximale te veranderen. Verschil is dat de taak van een spelverdeler in het volleybal snel helder is, maar het diabetesveld is complexer, met veel meer spelers. Maar het verband is juist weer dat als voornoemde spelers de verantwoordelijkheid nemen en de intentie hebben de goede kant op te gaan, dat juist energie genereert bij de rest. Als je de bespiegelingen voor de toekomst op een rijtje zet: steeds meer mensen met diabetes, meer mensen gaan ongezonder leven en de kosten rijzen de pan uit, dat zijn drie parameters die allemaal de verkeerde kant op gaan. Maar wie gaat er wat aan doen? Het klinkt simpel, maar begin bij jezelf.”

,,We willen onszelf niet opwerpen als de mensen die even gaan vertellen hoe zelfmanagement werkt. We willen vooral een bijdrage leveren door onze ervaringen te vertellen. En mensen met diabetes graag die andere bril opzetten, er anders naar laten kijken. Het is niet zo gemakkelijk iemand te vragen in het normale leven een andere houding aan te nemen dan die bij je past. Maar je kunt wel proberen iemand te helpen om binnen zijn of haar eigen wereld niet af te wachten, keuzes te maken en dan ook de juiste. Al zijn het kleine stapjes, als je eenmaal de voortgang te pakken hebt, zet je door. Als je in voorbereiding gaat op een marathon, zijn de eerste twee weken gewoon niet leuk. Maar als je dan al de conclusie trekt dat hardlopen niets voor jou is, trek je die conclusie te vroeg. Na een maand draai je je hand niet om voor een uurtje hardlopen. En ik besef heel goed dat iemand die net verliefd is geworden, zich in een andere dimensie bevindt dan iemand die net iets verschrikkelijks heeft meegemaakt. Maar vanuit beide situaties kun je honderd procent geven. Dat is al belangrijk.”

,,Voor iemand die zich continue meet, wordt diabetes ook zichtbaar voor de omgeving en dan gaat je omgeving ook helpen. Als je diabetes onzichtbaar maakt, denkt men dat het wel los loopt. Zoals bij mij het geval is. Ik ben zelf relaxed, ik meet niet zeven keer per dag en leg niet alles op een weegschaal. Maar dat easygoing zijn en het chaotisch zijn zoals ik, kan het risico met zich meebrengen dat je het soms laat sloffen. Het heeft zich voorgedaan dat ik een Hba1c had van boven de 8 en me niet goed voelde, met name een half jaar na mijn actieve carrière. Dat had misschien ook te maken met het zwarte gat. In dergelijke situaties zoek ik begeleiding of wend me tot zorgprofessional.”

,,Binnen mijn zelfmanagement heb ik met mezelf afgesproken dat ik aan twee dingen moet voldoen, voordat ik een tandje Spartaanser ga leven. Als ik me niet goed voel en als ik een Hba1c-waarde heb die hoger ligt dan 8, dag ga ik strakker leven en er meer bovenop zitten. Je hebt het echter niet altijd in eigen hand”, ervoer Bas tijdens de barre beklimming van de Elbrus. ,,Had ik suikers van 1,5 tot 25 en op een gegeven moment kreeg ik een te langdurige hoge suiker niet gemanaged, waardoor ik de top niet haalde. Ik kwam eerder bij m’n grens dan het doel wat ik wilde bereiken.”Dat kan iedereen overkomen." ,,Maar voor een volgende keer bereid ik me beter voor en zal ik op die top komen.”

Foto’s

1 foto

Wil jij weten wat onze thema-ambassadeurs en professionals vertellen over diabetes? Lees dan hieronder de verhalen over:

Zelfmanagement

Wat is diabetes?

Door Prof. Dr. Henk Bilo van de Isala Klinieken te Zwolle. Inleiding De naam diabetes mellitus komt uit de oudheid, en betekent “suikerzoete doorloop”, een goede omschrijving van wat er gebeurt met mensen, die diabetes mellitus ontwikkelden; door de hoge concentraties van glucose (het soort suiker, zoals dit normaal gesproken in het menselijke lichaam aanwezig is) in...
Henk Bilo
Zelfmanagement

Sport

‘Interval of duursport, spanning voor een wedstrijd, het lichaam reageert er op’ Jeroen Flim is werkzaam voor de Bas van de Goor Foundation. Een type 1-er die voetbal beoefende op hoog niveau en vervolgens aan duursport ging doen. Die stap betekende ook een overgang voor het lichaam. Een ervaringsdeskundige dus. ,,Maar dan is het nog altijd zo dat ik mijn eigen ervaring...
Jeroen Flim
Zelfmanagement

Voeding

Wendy Janssen: 'Insulinedosering, sporten en eten zou een drie-eenheid moeten zijn' Wendy Janssen-Burg is reeds dertig jaar diëtist en was tussentijds vijftien jaar werkzaam op een diabetespolikliniek. ,,In die periode ben ik me steeds meer gaan verdiepen in Sporten en Voeding, in relatie tot diabetes.” Sinds enkele jaren is zij lid van het medisch panel van de Bas van...
Wendy Janssen-Burg
Zelfmanagement

Hulpmiddelen

Lydia Mossel: 'Blijf je eigen arts' ,,Er zijn heel veel goede hulpmiddelen, maar je moet ze nog altijd zelf toepassen”, zegt Lydia Mossel, die in de zomer van 2013 besloot karate op het internationale podium vaarwel te zeggen. Het kostte de 26-jarige karateka tijdens haar carrière de nodige moeite, energie en tijd, om sport en diabetes te verenigen. Met als meest...
Lydia Mossel
Zelfmanagement

Aan de slag!

Ewoud Vos: 'Op weg naar marathon basaalstand aanpassen om hypo's te voorkomen' Als recreatieve sporter viel het voor Ewoud Vos - als baby van tien maanden werd bij hem diabetes ontdekt - prima te handelen. ,,Ik deed allerlei sporten en een glaasje ranja tussendoor zorgde dan altijd dat ik weer goed zat. Totdat ik in mijn studententijd intensief ging roeien,...
Ewoud Vos
Diabetes:
Zelfmanagement
Support